De paradox van bijna-autonoom rijden

Tesla's Full Self-Driving versie 14 is volgens ervaringsdeskundigen de meest indrukwekkende software-update tot nu toe. Toch is dat precies waarom het systeem gevaarlijker wordt, niet veiliger. Fred Lambert, journalist bij Electrek en een van de eerste testers van Tesla's Autopilot ruim tien jaar geleden, beschrijft dit fenomeen als de ironie van automatisering: een systeem dat bijna perfect werkt, maakt chauffeurs juist slordiger dan een systeem dat regelmatig fouten maakt.

Lambert rijdt dagelijks met FSD v14 en meldt dat hij regelmatig honderden kilometers aflegt zonder ingrijpen. Dat klinkt als een prestatie, maar verandert fundamenteel hoe bestuurders omgaan met het stuur. Wie gewend raakt aan zelfstandig navigeren door complexe stedelijke omgevingen, verliest het reflexmatige vermogen om alert te blijven.

De cijfers achter de waarschuwing

Recente data wijzen uit dat FSD v14 nu zo'n 2.000 mijl (ruim 3.200 kilometer) tussen kritieke ingrepen kan rijden. Dat komt neer op 30 tot 40 uur rijden waarin het systeem volledig zelfstandig opereert. Psychologen noemen dit de vigilance decrement: het vermogen om een bijna-perfect systeem te monitoren, daalt catastrofaal na langdurige blootstelling.

Onderzoek toont aan dat bestuurders 5 tot 8 seconden nodig hebben om mentaal te herstellen nadat een geautomatiseerd systeem de controle teruggeeft. In een plotselinge noodsituatie — een onverwacht obstakel, een verwarde kruising, een wegwerkzaamheid die het systeem niet herkent — zijn die seconden levensbepalend. Zelfs als FSD v14 drie keer beter presteert dan zijn voorganger, is één moment van onoplettendheid op het verkeerde moment fataal.

Een illustratief voorbeeld is het ongeval van Raffi Krikorian, voormalig hoofd van Uber's zelfrijdende divisie. Deze man bouwde professioneel autonome systemen, maar werd desondanks overvallen door FSD's vleugje onbetrouwbaarheid in een bocht. Zijn Tesla Model X werd total loss. Het Insurance Institute for Highway Safety waarschuwt expliciet dat autofabrikanten Level 2-systemen fundamenteel moeten herontwerpen om dit complacency-probleem tegen te gaan.

Tesla's marketing vergroot het risico

Wat Lambert extra zorgen baart, is dat Tesla het probleem niet erkent maar versterkt. De officiële Tesla-accounts op X presenteren FSD als een systeem dat voor je rijdt, niet als hulpmiddel dat je superviseert. Enkele recente uitspraken:

  • "FSD Supervised geeft je vrijheid terug" en "neemt de stress uit rijden"
  • "Je persoonlijke chauffeur"
  • Elon Musk: "Tesla zelfrijden verbetert je levenskwaliteit en veiligheid voor de duizenden uren die je in de auto zit"

Nog problematischer zijn de getuigenissen die Tesla deelt van mensen die het systeem fysiek niet kunnen beheersen: een 71-jarige met slechtziendheid, een 93-jarige die naar de kerk rijdt zonder vermoeidheidsangst, een man zonder armen. Deze voorbeelden spreken het kernprincipe van Level 2 tegen: een volledig capabele bestuurder die op elk moment kan ingrijpen. Tesla's eigen AI-trainers vertrouwen het systeem overigens niet: zeven van de negen voormalige data-labelers zeggen FSD niet te gebruiken voor eigen vervoer.

Musk ging nog verder door te stellen dat tekstberichten versturen tijdens het rijden met FSD "afhankelijk van de verkeerscontext" mogelijk is — illegaal in vrijwel alle Amerikaanse staten. Ook noemde hij de auto tegen versie 14.3 "sentient", een bewust psychologisch geladen term die vertrouwen wekt dat niet gerechtvaardigd is.

Wat dit betekent voor de Nederlandse markt

In Nederland rijden inmiddels tienduizenden Teslas met FSD-capabiliteit. De combinatie van uitgebreide fietspaden, drukke rotondes en onoverzichtelijke kruispunten maakt onze infrastructuur bijzonder uitdagend voor autonome systemen. Het NHTSA heeft de rapportageplicht voor Level 2-ongevallen al uitgebreid; de RDW en het Openbaar Ministerie zullen soortgelijke incidenten hier niet anders beoordelen.

Voor Tesla-rijders met FSD-abonnement (€99 per maand of €8.500 eenmalig) is de boodschap helder: de technologie verbluft, maar de juridische en fysieke verantwoordelijkheid blijft onverminderd bij de bestuurder. Tot Tesla bereid is aansprakelijkheid te nemen voor volledig autonoom rijden — iets waar Musk al jaren over spreekt maar dat juridisch nog altijd niet gerealiseerd is — blijft FSD een geavanceerde rijhulp, geen zelfrijdende auto.

Benieuwd naar het aanbod van Tesla's met en zonder FSD? Bekijk ons actuele aanbod op e-automarkt.nl.