Een lithiumkristal van spiegelend titanium

In het noorden van Zweden, op een voormalig industrieterrein in Ursviken bij Skellefteå, staat sinds kort een opvallend roze bouwwerk dat meer weg heeft van een sculptuur dan van een traditioneel saunagebouw. Het Crystal Sauna, ontworpen door het Zweedse kunstenaarsduo Bigert & Bergström, is gevormd naar een lithiumkristal — het metaal dat in de meeste moderne accu's de kern vormt van de energieopslag. De buitenkant bestaat uit ongeveer 280 prisma's met titaniumcoating die licht weerkaatsen, terwijl het interieur juist organisch oogt: hout, steen en een handgesmeed fornuis creëren de sfeer van een grot.

Het kunstwerk kwam tot stand in het kader van de Society Expo 2026 en is nu eigendom van de gemeente Skellefteå. Het publiek kan de sauna reserveren, wat het project een bijzonder karakter geeft: dit is geen gesloten laboratoriumtest, maar een daadwerkelijke publieke voorziening die dagelijks functioneert.

Van V2H naar V2Sauna: bidirectioneel laden in de praktijk

De technologische kern van het project is het Vehicle-to-Sauna-systeem dat energieleverancier Skellefteå Kraft heeft ontwikkeld. Een aangesloten elektrische auto levert stroom aan de sauna en aanvullende parkvoorzieningen. Voor continuïteit zijn er ook stationaire batterijen geïnstalleerd die de voorziening overnemen wanneer de auto niet beschikbaar is.

Deze toepassing valt onder het bredere spectrum van bidirectioneel laden, waarbij een elektrische auto niet alleen energie ontvangt, maar ook teruglevert. De technologie kent verschillende schalen:

  • V2L (Vehicle-to-Load): directe stroomvoorziening aan apparaten — de meest toegankelijke vorm, inmiddels beschikbaar bij modellen als de Hyundai Ioniq 5, Kia EV6 en Volkswagen ID. Buzz
  • V2H (Vehicle-to-Home): het huis van stroom voorzien, bijvoorbeeld bij stroomuitval of om piekverbruik te verminderen
  • V2G (Vehicle-to-Grid): teruglevering aan het elektriciteitsnet, waarbij de auto als flexibele opslagcel fungeert voor netstabilisatie

Het Zweedse project positioneert zich tussen V2L en V2H in: de sauna is groter dan een los apparaat, maar geen volwaardig huishoudelijk verbruik. Het laat zien hoe de grenzen tussen deze categorieën vervagen naarmate de schaal van toepassingen toeneemt.

Wat zegt dit over de stand van bidirectioneel laden in Europa?

De Skellefteå-experimentatie is opmerkelijk omdat het de technologie een zichtbaar en publiek gezicht geeft. Terwijl in Nederland en Duitsland de discussie over V2G vooral in technische werkgroepen en pilotprojecten plaatsvindt, heeft de Zweedse energieleverancier gekozen voor een installatie die letterlijk opvalt en waar burgers mee kunnen interageren.

Toch overstijgt het project de status van gimmick niet. De fundamentele belemmeringen voor grootschalige invoering van bidirectioneel laden — standaardisering van laadprotocollen, netregulering, accugarantievraagstukken en tariefstructuur — blijven onaangeroerd. In Europa wordt gewerkt aan de ISO 15118-20-standaard die bidirectionele communicatie mogelijk moet maken, en in Nederland lopen V2G-pilots zoals die van We Drive Solar in Utrecht. Maar voor consumenten is V2G nog steeds geen realiteit.

Wel is de timing interessant. Met de groei van thuisbatterijen en de toenemende druk op het elektriciteitsnet door warmtepompen en laadpalen, groeit de behoefte aan decentrale opslag. De batterij van een elektrische auto — vaak 50 tot 100 kWh, dus veel groter dan een gemiddelde thuisbatterij — is een logische kandidaat. Een gemiddelde EV-accu van 77 kWh kan een huishouden meerdere dagen van stroom voorzien, of in dit geval een sauna langdurig verwarmen.

De symboliek van vuur en elektriciteit

De kunstenaars van het Crystal Sauna leggen zelf een verband tussen de menselijke omgang met vuur en moderne energietechnologie. Die metafoor werkt verrassend goed: net zoals vuur vroeger centraal stond in gemeenschapsleven, zou de EV-accu dat in de toekomst kunnen doen. Het verschil is dat de 'brandstof' nu tweerichtingsverkeer is — je tankt niet alleen, je deelt ook.

Voor de Nederlandse markt is het vooral een reminder dat Scandinavië op het vlak van energietransitie vaak een paar stappen vooruit loopt. Waar wij nog worstelen met laadinfrastructuur en netcapaciteit, experimenteren Zweedse energiebedrijven al met de volgende laag: het actieve energienetwerk waarin de auto een rol speelt die verder reikt dan mobiliteit alleen.