De valstrik van bijna-perfecte technologie

De nieuwste versie van Tesla's Full Self-Driving (FSD) v14.3.6 heeft opnieuw de aandacht getrokken, en niet op een positieve manier. Fred Lambert, hoofdredacteur van Electrek, overleefde afgelopen zondagavond op de Autoroute 55 in de Canadese provincie Quebec een bijna-ongeluk dat zijn vertrouwen in het systeem ernstig deed wankelen. Terwijl zijn Tesla met 110 km/h over een verlaten snelweg reed, besloot FSD plotseling de richtingaanwijzer rechts in te schakelen en richting de vluchtstrook te sturen — voor een afrit die het voertuig al gepasseerd was.

Het resultaat zonder ingrijpen van Lambert was onmiskenbaar geweest: recht de greppel in, op snelheid. Zijn vriendin, op de passagiersstoel, schreeuwde het uit van schrik. Pas toen Lambert het stuur greep en bijstuurde, schakelde het systeem af bij 102 km/h. Deze gebeurtenis roept fundamentele vragen op over de veiligheid van zelflerende rijhulpsystemen die zo goed zijn geworden dat bestuurders hun waakzaamheid laten verslappen.

Ideale omstandigheden, desastreus resultaat

Wat dit incident extra zorgwekkend maakt, is dat de omstandigheden vrijwel perfect waren voor FSD. Het betrof een gescheiden snelweg bij nacht, waarbij tegemoetkomende koplampen en wegreflectoren de sensoren juist zouden moeten helpen. Het wegdek was droog, er was geen verkeer in beide richtingen, de belijning was vers geschilderd en de bovenliggende bewegwijzering was helder verlicht. Lambert zelf stelt dat je deze omstandigheden niet beter had kunnen ontwerpen als testscenario voor het systeem.

En dat is precies het probleem. Lambert had in de maanden voorafgaand aan dit incident duizenden kilometers gereden met FSD v14 op soortgelijke trajecten zonder ook maar één keer in te grijpen. Die consistentie creëert een vals gevoel van veiligheid. De hersenen van de bestuurder horen op die interval van incidenten te anticiperen, maar doen dat juist niet wanneer het systeem structureel betrouwbaar lijkt.

In de release notes van v14.3.6 benadrukt Tesla zelf verbeteringen die dit complot van betrouwbaarheid versterken. Het bedrijf spreekt over een geüpgrade Reinforcement Learning-fase voor het neurale netwerk, een herschreven AI-compiler met MLIR die voor 20 procent snellere reactietijden zorgt, en betere afhandeling van systeemdegradaties die "onnodige desengagements" zou verminderen. Het woord "onnodig" doet hier veel werk: het impliceert dat het systeem vaker zelfstandig blijft doorrijden, ook in situaties waar een voorzichtiger bestuurder misschien zou hebben ingegrepen.

De cijfers achter de marketing

Tesla's communicatiestrategie rond FSD staat op scherp. CEO Elon Musk blijft investeerders voorhouden dat onbeheerde FSD tegen het einde van dit jaar wijdverbreid in de Verenigde Staten beschikbaar zal zijn. Tegelijkertijd weigert het bedrijf juridische verantwoordelijkheid te nemen voor ongevallen die onder FSD-begeleiding plaatsvinden — een tegenstrijdigheid die ook in de reacties op Electreks artikel wordt aangestipt. Een topcommentaar, geliked door 73 lezers, stelt treffend: als Tesla het systeem echt vertrouwt, zou het bedrijf juridisch aansprakelijk moeten zijn voor de acties van de software.

De publiek beschikbare veiligheidscijfers bieden evenmin geruststelling. Tesla rapporteerde onlangs een record van 207 Autopilot- en FSD-ongevallen in één maand aan de Amerikaanse verkeersveiligheidsdienst NHTSA. Bovendien is de verhalende beschrijving in 99,9 procent van de 3.763 driver-assist crashrapporten sinds 2019 geredigeerd, waardoor onafhankelijke analyse vrijwel onmogelijk is. Het onderscheid tussen daadwerkelijke softwareverbeteringen en afnemende bestuurdersinterventies is voor buitenstaanders niet te maken.

Concurrent Waymo, dochter van Alphabet, positioneert zich nadrukkelijk anders. De co-CEO van het bedrijf heeft herhaaldelijk uitgelegd waarom een camera-only benadering van zelfrijdend rijden tekortschiet voor een daadwerkelijk bestuurderloos systeem. Waymo's voertuigen combineren camera's met LiDAR en radar, een sensorfusie die Tesla principieel afwijst uit kosten- en schaaloverwegingen.

Wat betekent dit voor Nederlandse Tesla-rijders?

Voor Nederlandse eigenaren van een Tesla Model 3, Model Y of andere variant met FSD-ondersteuning is dit incident een concrete waarschuwing. FSD v14 is in Europa nog niet op dezelfde schaal beschikbaar als in Noord-Amerika, maar de onderliggende technologie — en de filosofie van supervised self-driving — is identiek. Het Autopilot-systeem dat wél op Europese wegen actief is, deelt dezelfde fundamentele beperking: het vereist permanente aandacht van de bestuurder, ondanks een gebruikservaring die dat juist ontmoedigt.

De les die Lambert trekt, is daarom niet dat FSD v14 slechte software is. Integendeel: hij noemt het "echt indrukwekkend" als punt-tot-punt rijhulpsysteem, zolang je de oorspronkelijke belofte van volledig autonoom rijden uit het hoofd zet. Het gevaar zit hem in de interactie tussen mens en machine. Naarmate het systeem beter wordt, wordt de bestuurder slordiger — een fenomeen dat in de menselijke factoren-psychologie bekend staat als automation complacency.

Tesla's eigen communicatie maakt dit erger. Musk heeft publiekelijk gezegd dat bestuurders "nu naar hun telefoon kunnen kijken" tijdens FSD-gebruik. Dat soort uitspraken, gecombineerd met software die duizenden kilometers probleemloos presteert, creëert een onhoudbare spanning tussen verwachting en werkelijkheid. De oplossing ligt niet in nog betere software, maar in duidelijkere afbakening van wat de technologie wél en niet kan — en wie verantwoordelijk is wanneer die grens wordt overschreden.

Op e-automarkt.nl vind je het actuele aanbod van Tesla Model 3 en Model Y occasions en nieuwe modellen, inclusief volledige specificaties en laadprestaties. Vergelijk zelf welke variant het beste bij jouw rijprofiel past.